(I). Dùng Giáo Dục Hoằng Dương Phật Pháp

[1]. Thành Lập Quỹ Giáo Dục Phật Đà

　　Dưới sự đề xướng của Lão Hòa Thượng Tịnh Không, từ năm 1962 Ngài đã sáng lập "Hoa Tạng Pháp Thí Hội" để in ấn và tặng biếu kinh sách Phật giáo, vô điều kiện tặng cho những người cần đến. Tháng 1 năm 1985, "Quỹ Giáo Dục Phật Đà" chính thức được thành lập tại Đài Bắc. Quỹ này lấy tông chỉ "thúc đẩy đạo đức, mở rộng lòng từ bi của Phật, làm sáng tỏ luân lý" làm nền tảng, nhiều năm qua chủ yếu hoằng pháp bằng cách tặng biếu kinh sách và các sản phẩm nghe nhìn Phật giáo, tổ chức các buổi giảng Phật học, và trao học bổng. Quỹ đã lần lượt in lại Đại Tạng Kinh cùng các trước tác của các vị Tổ Sư, Đại Đức qua các thời đại, cũng như Tứ Thư, Ngũ Kinh của Nho gia và tất cả các sách lành có liên quan đến việc nâng cao phẩm chất tốt đẹp, khôi phục tâm tính, làm sáng tỏ đạo đức, cải thiện phong tục xã hội, hoằng dương văn hóa truyền thống Trung Hoa. Hiện nay, phạm vi tặng biếu kinh điển và sản phẩm nghe nhìn của Quỹ Giáo Dục Phật Đà đã từ khu vực Châu Á, Châu Mỹ ban đầu mở rộng đến nhiều quốc gia ở Châu Úc, Châu Phi và Châu Âu. Chỉ riêng trong năm 1998, số đoàn thể trên toàn thế giới nhận được pháp bảo do Quỹ Giáo Dục Phật Đà tặng biếu đã lên đến hơn hai trăm đoàn thể, tổng số kinh điển được tặng lên đến hơn hai mươi tám ngàn thùng, tức hơn một triệu bảy mươi vạn cuốn. Trải qua mấy chục năm, "Hoa Tạng Pháp Thí Hội" và Quỹ Giáo Dục Phật Đà đã tích lũy tặng biếu hơn mười triệu cuốn kinh điển sách lành, cùng hàng triệu tấm ảnh tượng Phật, Bồ Tát và các vị Tổ Sư, Đại Đức được lưu thông trên toàn cầu.

[2]. Phật Giáo Là Giáo Dục

　　Theo tư tưởng chỉ đạo của Lão Hòa Thượng Tịnh Không, bất cứ Học Hội Tịnh Tông mới nào được thành lập, trọng tâm công việc đầu tiên cần thực hiện chính là in ấn tặng biếu kinh sách, lưu thông các sản phẩm nghe nhìn, triển khai hoạt động "chính danh" cho Phật giáo. Lão Hòa Thượng Tịnh Không thường nói: "Phật giáo bị sa sút thành một tôn giáo, và còn bị xếp vào loại tôn giáo cấp thấp (theo quan điểm phương Tây là đa thần giáo), đó là một điều rất đáng buồn. Là một người đệ tử Phật giáo thời hiện đại, điều đầu tiên cần phải hiểu rõ chính là mối quan hệ giữa chúng ta và Đức Phật. Chúng ta gọi Phật là 'Bổn Sư', Ngài là vị Thầy căn bản của chúng ta, giữa Ngài và chúng ta là quan hệ thầy và học trò, là quan hệ dạy và học rất rõ ràng, không giống như các tôn giáo khác tồn tại cái gọi là quan hệ 'cha và con' hay quan hệ 'chủ và nô'. Sự giáo học của Phật giáo mang tính nghệ thuật rất cao, mỗi một tượng Phật, mỗi một nghi thức, mỗi một pháp khí cúng dường đều là những công cụ giáo dục rất tốt, đều có ý nghĩa biểu pháp sâu rộng vô hạn. Nếu chúng ta bước vào bất kỳ một ngôi chùa nào, điều đầu tiên nhìn thấy ở Điện Thiên Vương là một tượng Bồ Tát Di Lặc bày ngực trần, nụ cười hoan hỉ, điều đó biểu trưng cho ý nghĩa: nếu muốn học Phật, muốn làm Bồ Tát, bước đầu tiên phải tu từ 'tâm hoan hỉ, độ lượng rộng lớn'. Phải học cách bao dung người khác, thông cảm với người khác, luôn tươi cười đón người, không sanh phiền não, đối với bất kỳ ai cũng đều bình đẳng nhìn nhận, như vậy chúng ta mới có đủ tư cách để bước vào cửa Phật tu tập. Từ đó có thể thấy, 'phong trào nụ cười' này thật ra chính là điều Phật giáo đã đề xướng từ trước. Ngoài ra, tất cả các tượng như 'Tứ Đại Thiên Vương', 'Tứ Đại Bồ Tát', 'Thập Bát La Hán'; cùng các nghi thức cúng dường như cúng hương, cúng hoa, cúng quả, mỗi thứ đều có ý nghĩa biểu pháp sâu sắc riêng. Nếu chúng ta hiện nay chỉ xem Phật, Bồ Tát như những hình tượng để sùng bái, cho rằng đốt thêm vài cây hương, lạy thêm vài cái đầu vang tiếng, thì có thể được Phật, Bồ Tát gia hộ, có thể thăng quan phát tài, đó là mê tín! Đó thật sự là một sự sỉ nhục đối với sự giáo dục của Phật, Bồ Tát! Mọi việc đều tồn tại theo nhân quả, nếu không hiểu rõ sự thật của nhân quả, không học tập theo phương pháp lý luận mà Phật đã dạy chúng ta, mà chỉ một mực sùng bái mù quáng, điều này hoàn toàn trái với tông chỉ giáo hóa của Phật giáo, và cũng hoàn toàn xa lìa bản ý của nền giáo dục Phật Đà."

　　Vì vậy, hơn bốn mươi năm qua, Lão Hòa Thượng luôn luôn xúc tiến quan niệm "Phật giáo là giáo dục", và trong mọi hoàn cảnh, các buổi hội họp và bài giảng, Ngài đều trình bày và luận giải khái niệm này, khiến người nghe không ai không gật đầu tán thành. Vì thế, từ cách đặt tên "Học Hội Tịnh Tông", chúng ta có thể thấy được sự dụng tâm khổ nhọc của Ngài. Mặc dù danh xưng này đã được cụ Hạ Liên Cư đề xuất từ sau Đệ Nhị Thế Chiến, nhưng từ trước đến nay vẫn chưa được thực hiện trong đời sống tu học thực tế; chính quan niệm "giáo dục" mà Hòa Thượng Tịnh Không xúc tiến mới thực sự biến lý tưởng của cụ Hạ Liên Cư thành hiện thực.

[3]. Thiết Lập Học Bổng Ở Nhiều Nơi Trên Quê Hương

　　Về mặt giáo dục xã hội phổ thông, Lão Hòa Thượng Tịnh Không cũng đã đạt được những thành tích rất đáng chú ý. Năm 1993, Ngài lần đầu tiên thiết lập "Học Bổng Hoa Tạng" tại năm trường: Đại học Bắc Kinh, Đại học Phúc Đán, Đại học Sư Phạm Liêu Ninh, Đại học Sư Phạm Nam Kinh và Trường Trung Học số 1 thành phố Nam Kinh (trường cũ của Ngài thời trẻ). Năm 1998, Ngài lại thiết lập "Học Bổng Hiếu Liêm" tại ba mươi trường khác. Trong khoảng thời gian ngắn năm năm này, số trường mà Ngài đã thiết lập "Học Bổng Hoa Tạng" và "Học Bổng Hiếu Liêm" tại các đại học, đại học sư phạm (học viện), trung học trên khắp quê hương đã lên đến tám mươi tám trường (trong đó có ba mươi đại học sư phạm/học viện, hai mươi chín đại học/học viện, hai học viện dân tộc và y khoa, hai mươi bốn trung học, ba tiểu học), riêng số tiền dùng để trao học bổng mỗi năm đã lên đến hai trăm ngàn Mỹ kim.

　　Từ tình hình phân bổ học bổng, chúng ta có thể thấy rõ rằng các đại học sư phạm (học viện) là đối tượng thụ hưởng chủ yếu của hai học bổng "Hoa Tạng" và "Hiếu Liêm". Hòa Thượng Tịnh Không rất tán đồng tư tưởng "Kiến quốc quân dân, giáo học vi tiên" (xây dựng đất nước, lãnh đạo dân chúng, giáo dục là trên hết) được nói trong Kinh Lễ - Học Ký; Ngài cho rằng giáo dục có thể cứu nước, giáo dục có thể chấn hưng đất nước. Sự phát triển của sự nghiệp giáo dục có liên quan mật thiết đến sự văn minh tiến bộ của quốc gia, sự an định hòa bình của trật tự xã hội, và sự nâng cao không ngừng về phẩm chất đời sống của người dân. Mà tố chất và trình độ đạo đức của người giáo viên là một trong những yếu tố then chốt để đạt được những thành quả này. Tuy trong xã hội hiện đại, sự mất mát văn hóa truyền thống và quan niệm đạo đức đối chiếu mạnh mẽ với sự truyền bá lối sống và giá trị quan phương Tây, nhưng theo tư tưởng của Lão Hòa Thượng: chỉ cần chúng ta dồn công sức vào việc giáo dục, gieo vào tâm trẻ nhỏ từ nhỏ nhân sinh quan và giá trị quan đúng đắn, khiến chúng từ nhỏ đã có được cảm nhận đồng thuận và tự hào đối với văn hóa của đất nước mình; đồng thời dần dần giáo dục người trẻ mở rộng tâm lượng, bao dung người khác, tích cực kế thừa và phát huy văn hóa truyền thống ưu tú, khiến chúng "cổ vi kim dụng" (lấy cái xưa dùng cho ngày nay); đối với văn hóa ngoại lai thì có chọn có bỏ theo tinh thần "dương vi trung dụng" (chọn lọc tinh hoa phương Tây để dùng cho phương Đông), như vậy tương lai của đất nước và dân tộc chúng ta chắc chắn sẽ đầy hy vọng. Tất nhiên, dù nói giáo viên là lực lượng nòng cốt thực hiện những công việc này, nhưng vẫn cần phải nhờ vào sự hỗ trợ của chính phủ và sự phối hợp của những người hiền đức trong xã hội. Điều làm Lão Hòa Thượng Tịnh Không rất vui mừng là đất nước chúng ta đã làm được rất nhiều trong lĩnh vực này, và quan niệm tư tưởng "hoằng dương văn hóa truyền thống" từ trước đến nay vẫn luôn được các cấp lãnh đạo coi trọng và đề xướng.